จรัญ มะลูลีม

           ดังนั้น สังคมไทยจำเป็นจะต้องคงไว้และยอมรับโดยดุษฎีในความแตกต่างดังกล่าวและจะต้องไม่พยายามที่จะทำการใดๆเพื่อขจัดความแตกต่างเหล่านี้ มิฉะนั้น แล้วจะนำไปสู่ปัญหาต่างๆ มากมายโดยไม่จำเป็น

จรัญ มะลูลีม

ความหมายและขอบเขตของปัญหา (ต่อ)

          ความชัดเจนในเอกลักษณ์ทั้งสองประการดังกล่าวนี้ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดและความสับสนเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาพอสมควรมีคนเป็นจำนวนมากปรารภว่าชาวมุสลิมในสามจังหวัดภาคใต้ไม่มีความรู้สึกเป็นไทยเท่าที่ควร จึงเกิดความพยายามในฝ่ายของรัฐที่จะส่งเสริมให้ชาวมุสลิมเหล่านี้มีความรู้สึกเป็นไทยแต่เราลืมไปว่า คำว่าไทยในความหมายที่ใช้อยู่ในขณะนี้มีสองความหมายด้วยกัน คือไทยในความหมายของสัญชาติ และไทยในความหมายของเชื้อชาติหรือชาติพันธุ์

จรัญ มะลูลีม

          แนวคิดการจัดตั้งนครปัตตานีมิได้มีความขัดแย้งกับนโยบายของรัฐว่าด้วยการจัดองค์การบริหารราชการในจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่เน้นการสร้างความเข้าใจ ความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเพื่อใช้เป็นแผนแม่บทในการแก้ไขปัญหาแต่อย่างใด การจัดตั้งนครปัตตานีอาจถือได้ว่าเป็นการใช้การเมืองนำการทหาร โดยเน้นไปที่การมีส่วนร่วมทางการเมืองและการบริหารในพื้นที่ภาคใต้ตอนล่างการเสริมสร้างความเข้าใจเพื่อเป็นเครื่องมือดำเนินการเป็นด้านหลัก

เวทีรัฐศาสตร์แห่งชาติที่ มอ.ชี้ให้เห็นว่าถึงเวลาในการก่อรูป "Autonomy" หรือ "อัตตบัญญัติ" ให้กับท้องถิ่นเพื่อคลายทั้งวิกฤตการเมืองไทยและปัญหาความรุนแรงที่ชายแดนภาคใต้

เครือข่ายประชาสังคมชายแดนใต้ผลักดันข้อเสนอการจัดการการปกครองแบบพิเศษในพื้นที่ชายแดนใต้ ผ่านวงสัมมนาทบทวนประสบการณ์และฟังเสียงคนไทยพุทธในพื้นที่ พร้อมๆ กับการเคลื่อนไหวทางองค์ความรู้ที่หนาแน่นในเดือนธันวาคม

สนธิสัญญาสันติภาพในปี 1996 ก่อให้เกิดเขตปกครองพิเศษ นับเป็นความสำเร็จยิ่งใหญ่ของทั้งสองฝ่าย แต่กระนั้นนักสังเกตการณ์หลายคนก็มักมองข้ามข้อจำกัดในหนทางดังกล่าว

"เขตปกครองตนเองมุสลิมมินดาเนา" ถูกจัดตั้งขึ้นหลังการทำความตกลงระหว่างกลุ่มเรียกร้องเอกราชและรัฐบาลกลาง ฟิลิปปินส์ หลังการต่อสู้เรียกร้องอิสรภาพนานกว่า 40 ปี  ทำให้ประชาชนกว่า 120,000 คนถูกสังหาร และอีกกว่า 2 ล้านคนต้องละทิ้งบ้านเรือน ทำให้การสู้รบทุเลาลงไปบ้าง แต่กระนั้นความรุนแรงก็ปะทุขึ้นอีกครั้งเมื่อสิงหาคมปีกลาย พร้อมกับการก่อโจทย์ใหม่ๆ น่าสนใจว่าหนทางคลี่ปมความขัดแย้งของที่นั่นมีบทเรียนเช่นไรบ้าง?