งานพัฒนาจะสร้างสันติภาพได้อย่างไร(2) ดูผลสำเร็จใน 5 พื้นที่ขัดแย้ง-กองทุนสันติภาพในไทย

รายงาน 2 ตอนจบ เผยรูปธรรมงานพัฒนาจะสร้างสันติภาพได้อย่างไร การสนับสนุนแนวทาง CDD ใน 116 ประเทศของธนาคารโลก พร้อมตัวอย่างความสำเร็จใน 5 ประเทศ ยืนยันช่วยฟื้นฟูทุนทางสังคมและความไว้ใจในพื้นที่ขัดแย้ง พร้อมเปิดชื่อ 21 โครงการในกองทุนเสริมสร้างสันติภาพในชายแดนใต้

ภาพกิจกรรมกระบวนการการพัฒนาที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนเป็นหลัก (Community Driven Development : CDD) ในประเทศเฮติ (ภาพจาก http://www.worldbank.org)

ธนาคารโลกหนุนแนวทาง CDD ใน 116 ประเทศ

ในเอกสารการติดตามประเมินผลการใช้กระบวนการการพัฒนาที่ขับเคลื่อนโดยชุมชนเป็นหลัก (Community Driven Development : CDD) ในโครงการสนับสนุนชุมชนเพื่อฟื้นฟูชายแดนภาคใต้ (ช.ช.ต.) ซึ่งประกอบการประชุมวิชาการระดับชาติ ประจำปี 2559 สานภาคีพัฒนาสู่การสร้างสันติชายแดนใต้ : Building Trust and Fostering Peace ที่คณะวิทยาการสื่อสาร มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ (ม.อ.)วิทยาเขตปัตตานี เมื่อวันที่ 4 มิถุนายน 2559 ระบุว่า ปัจจุบันธนาคารโลกได้สนับสนุนการใช้แนวทาง CDD ใน 116 ประเทศ

เอกสารระบุว่า ธนาคารโลกตระหนักดีว่า แนวทาง CDD และการลงมือทำนั้น เป็นองค์ประกอบสำคัญของการแก้ปัญหาความยากจนและยุทธศาสตร์การพัฒนาที่ยั่งยืน จึงสนับสนุนแนวทาง CDD ในหลากหลายลักษณะ โดยเฉพาะในประเทศที่มีปัญหาความขัดแย้ง และประเทศที่ต้องการสนับสนุนที่เร่งด่วนอย่างการฟื้นฟูชุมชนหลังภาวะขัดแย้ง เป็นต้น

“ตั้งแต่ปี 2000 รัฐบาลต่างๆ ได้นำแนวทาง CDD ไปใช้เป็นยุทธศาสตร์ที่สำคัญในการจัดการความยากจนและความเท่าเทียม แนวทางการสร้างความเข็มแข็งให้กับชุมชนโดยให้อำนาจการตัดสินใจและทรัพยากรตรงไปยังองค์กรชุมชนเพื่อจัดการบริการขั้นพื้นฐานที่มีประสิทธิภาพ”

อย่างไรก็ดี แผนงานตามแนวทาง CDD ก็ต้องปรับตัวเพื่อรับความเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากของบริบทชุมชน อีกทั้งมีประเด็นท้าทายและอุปสรรคอีกมากด้วยเช่นกัน

ตัวอย่างความสำเร็จของแผนงาน CDD ใน 5 ประเทศ

เอกสารระบุด้วยว่า 2-3 ปีที่ผ่านมา ธนาคารโลกได้เพิ่มการสนับสนุนแผนงาน CDD ซึ่งมีหลายแผนงานที่เริ่มจากการทำงานโครงการเล็กๆ แล้วค่อยๆ ขยายใหญ่ จนเชื่อมเป็นส่วนใหญ่ของการกระจายอำนาจของภาครัฐ ซึ่งธนาคารโลกได้ตัวอย่างประกอบ ดังนี้

ประเทศเมียนมาร์ : แผนงาน CDD  ระดับชาติเริ่มเมื่อปี  2012  ใน 2 ปีแรก โครงการย่อยมากกว่า 2,100 โครงการของชุมชนได้ร่วมมือกันสร้างและฟื้นฟูมากกว่า 500 โรงเรียน สร้างทางเท้ามากกว่า 500 กิโลเมตร ถึงวันนี้แผนงานได้สร้างงานให้กับ 500,000 คน คาดหวังว่าโครงการย่อยๆ อีกมากกว่า 5,000 โครงการจะพัฒนาขึ้นสานต่อโครงการหมู่บ้านต่างๆ ที่มีคนประมาณ 3 ล้านคน

ประเทศอาเซอร์ไบจัน : โครงการการลงทุนแก้ปัญหาความยากจนครั้งที่ 2 ได้สนับสนุนการปรับปรุงโครงการพื้นฐานที่ทรุดโทรมและสนับสนุนการเงินของกิจกรรมการเสริมสร้างอาชีพ จากการสนับสนุนด้านการเงินตลอดโครงการคาดหวังว่าจะเป็นประโยชน์ให้คนมากกว่า 3.5 ล้านคนใน 1,800 ชุมชนยากจนทั่วประเทศ

ผลการประเมินผลชี้ให้เห็นว่า การเดินทาง การเข้าถึงบริการต่างๆ ตลาดและผลผลิตของเกษตรกรเพิ่มขึ้น เวลาในการเดินทางไปโรงเรียนและตลาดลดลง 47% และ 26% การเข้าเรียนประถมเพิ่มขึ้น 25% หลังจากการฟื้นฟูโรงเรียน

ประเทศลาว : โครงการกองทุนเพื่อความยากจนเฟส 2 เริ่มในปี 2011 ได้ช่วยพัฒนาการเข้าถึงโครงการสร้างพื้นฐานและบริการให้กับชุมชนที่ยากจน  จนบัดนี้ มีสมาชิกที่เป็นคนจนมากกว่า 560,000 คน  44 อำเภอได้รับประโยชน์ผ่าน 1,400 โครงการย่อย นอกจากนี้โครงการนี้ยังช่วยชาวบ้านตั้งกลุ่มพึ่งตนเอง (Self – Help Group : SHG ) เพื่อช่วยกลุ่มคนจนผลิตอาหารและได้รับบริการสาธารณสุขพื้นฐาน ผลปรากฏว่า 35 % เข้าถึงเรื่องสุขภาพ และ48 % เข้าถึงถนนที่ดี และเดินทางได้ในทุกฤดูในพื้นที่เป้าหมาย

ประเทศเนปาล : กองทุนบรรเทาความยากจน II เริ่มในปี 2007 มีเป้าหมายเพื่อปรับปรุงสภาพการเป็นอยู่  อาชีพและช่วยเหลือคนจนในชนบทที่ถูกกันออกด้วยเหตุผลทางวัฒนธรรม อาทิ เพส เชื้อชาติ ชนชั้น และสถานที่ โครงการนี้ดำเนินการใน 55 อำเภอ  และทำข้อตกลงกับองค์กรชุมชน 25,139 องค์กร (มีผู้หญิงเป็นสมาชิกถึง 74 %) ปัจจุบันมีผู้ได้รับประโยชน์ 716,385 ครัวเรือน

นอกจากนี้โครงการย่อยได้สร้างประโยชน์ทางอ้อมกับ 50,663 ครัวเรือน  ซึ่งมีถึง 64% ที่อยู่ในกลุ่มยากจนมาก คือมีอาหารไม่เพียงพอมากกว่า 3 เดือน

การประเมินผลแสดงให้เห็นว่า ใน 3 ปีแรก ครัวเรือนมีการใช้จ่ายที่มากขึ้นเป็น 22% ต่อคน และมีครัวเรือน 7% มีการใช้จ่ายมากกว่ากลุ่มกลาง นอกจากนั้น ในแต่ละปีความไม่มั่นคงทางอาหารลดลง 19% และเพิ่มการเข้าเรียนหนังสือ 17% (เด็กอายุ 6-15 ปี ) โครงการนี้กำลังก่อสร้างที่พักอาศัยสำหรับชุมชนใน 14 อำเภอที่ได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวในเดือนเมษายน/พฤกษาคม 2015

ประเทศเบนิน : โครงการ Decentralized Community Driven Services Project (PSDCC,S76 million ) มีวัตถุประสงค์สนับสนุนนโยบายกระจายอำนาจของรัฐบาลเบนิน โดยการช่วยเหลือองค์กรปกครองท้องถิ่นทำงานกับชุมชนที่ยากจนเพื่อพัฒนาการบริการขั้นพื้นฐาน ในโครงการนี้มีประมาณ 1,000 ชุมชนได้ลงนาม(และจะลงนาม) กับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อทำโครงการย่อยที่เกี่ยวกับโครงการพื้นฐานที่ซับซ้อนน้อยลงทั้งในเรื่องการศึกษา น้ำ ตลาด และถนนในชนบท

ช่วยฟื้นฟูทุนสังคมและความไว้ใจในพื้นที่ขัดแย้ง

เอกสารยังระบุด้วยว่า แนวทาง CDD ได้พิสูจน์แล้วว่ามีประโยชน์ในพื้นที่ที่มีความขัดแย้ง พื้นที่ที่มีความอ่อนไหวและพื้นที่หลังภัยพิบัติ โดยเฉพาะการจัดตั้งบริการพื้นฐานใหม่ ได้อย่างรวดเร็ว ยืดหยุ่นและมีประสิทธิภาพ ในพื้นที่ขัดแย้งและอ่อนไหว แนวทาง CDD  สามารถช่วยฟื้นฟูทุนทางสังคม และความไว้วางใจภายในชุมชนและระหว่างชุมชนกับรัฐบาล เช่น ประเทศในทวีปแอฟริกา อัฟกานิสถาน และเมียนมาร์

เปิดชื่อ 21 โครงการในกองทุนสันติภาพในชายแดนใต้

สำหรับการดำเนินโครงการในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยเฉพาะในกองทุนเสริมสร้างสันติภาพ (Peace Building Partnership Fun : PPF) ภายใต้โครงการสนับสนุนชุมชนท้องถิ่นเพื่อฟื้นฟูชายแดนใต้ (ช.ช.ต.) ที่ธนาคารโลกสนับสนุนงบประมาณนั้น พบว่า ตั้งแต่ปี 2552 จนถึงเมษายน 2559 กองทุนนี้ได้ให้การสนับสนุนองค์กรและเครือข่ายประชาสังคมในพื้นที่ 33 องค์กร 46 โครงการ มีผู้ได้รับประโยชน์โดยตรงจากโครงการ 2,513 คน เป็นหญิง 1,398 คน ชาย 1,115 คน

ส่วนการสนับสนุนโครงการระยะขยายนับตั้งแต่ปี 2557 – ปัจจุบัน (2559) มี โครงการและองค์กรภาคประชาสังคมที่ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนเสริมสร้างสันติภาพ มีดังนี้

1.โครงการศูนย์พัฒนาครูตาดีกา 5 จังหวัดชายแดนใต้ องค์กรบุหงารายา (Bunga Raya)

2.โครงการเมล็ดพันธุ์สันติภาพแห่งโรงเรียนต้นแบบชายแดนใต้ โดย องค์กรบุหงารายา (Bunga Raya)

3.โครงการพัฒนาระบบชุดแบบอักษรยาวีเพื่อหนุนเสรอมกระบวนการสันติภาพ โดย องค์กรอาวันบุ๊ค (Awan Book)

4.โครงกล้าทำดีลดการรังแก โดย เครือข่ายการครูบันดาลใจ

5.โครงการพัฒนากระบวนกรสู่นักสันติภาพรุ่นใหม่ โดย วิทยาลัยประชาชน (People’s Collage)

6.(นำร่อง)เครือข่าย“Kampong Damai” ศูนย์การเรียนรู้วิชาการสันติภาพชุมชน โดย สำนักปาตานีรายาเพื่อสันติภาพและการพัฒนา(LEMPAR)

7.โครงการผู้หญิงกับการขับเคลื่อนสันติภาพจังหวัดชายแดนใต้ โดย สมาคมสตรีจังหวัดชายแดนใต้เพื่อสันติภาพ (PERWANI)

8.โครงการพัฒนาศักยภาพผู้หญิงสู่การขับเคลื่อนสันติภาพชายแดนใต้ โดย สมาคมสตรีจังหวัดชายแดนใต้เพื่อสันติภาพ (PERWANI)

9.โครงการพัฒนาศักยภาพและองค์ความรู้เรื่องสันติภาพแก่ผู้ได้รับผลกระทบจากการบังคับใช้กฎหมายความมั่นคงในพื้นที่ปาตานี โดยกลุ่มพิราบขาว

10.โครงการครอบครัวสื่อศานต์สุข โดย กลุ่มกาวันกีตอ (Kawan Kita)

11.โครงการการเสริมสร้างพลังสุขภาพจิต และทักษะการเยี่ยมเยียนเยียวยาของบุคลากรภาคประชาสังคม โดย ศูนย์ประสานงานวิชาการให้ความช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุความไม่สงบจังหวัดชายแดนใต้ (ศวชต.)

12.โครงการหนุนเสริมศักยภาพและสร้างเครือข่ายสื่อภาคพลเมืองเพื่อสันติภาพปาตานี/ชายแดนใต้ โดย ปาตานีฟอรั่ม (Patani Forum)

13.โครงการรายการวิทยุภาษามลายู “บทเรียนสันติภาพ” โดย โรงเรียนนักข่าวชายแดนใต้ (Deep South Journalism School)

14.ฐานข้อมูลในการสร้างสันติภาพ : การพัฒนาฐานข้อมูลศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ โดย ศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch)

15.การพัฒนาฐานข้อมูลความขัดแย้งและสันติภาพเชิงบูรณาการ เพื่อสนับสนุนกระบวนการสันติภาพในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดย ศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch)

16.โครงการเสริมสร้างประชาธิปไตยและกระบวนการสันติภาพในชุมชน โดย สภาประชาสังคมชายแดนใต้ 

17.โครงการ “11 ปี บทบาทและพัฒนาการของภาคประชาสังคมกับการขับเคลื่อนกระบวนการสันติภาพในพื้นที่ชายแดนใต้” โดย สภาประชาสังคมชายแดนใต้

18.โครงการเครือข่ายสตรีชายแดนใต้เพื่อสันติภาพ โดย เครือข่ายสตรีเพื่อสันติภาพ

19.โครงการขบวนการผู้หญิงกับการสร้างสภาวะแวดล้อมต่อกระบวนการสันติภาพชายแดนใต้ โดย คณะทำงานวาระผู้หญิง (Women’s Agenda Platform)

20.โครงการเสริมสร้างความเข้มแข็งเครือข่ายเยาวชนผู้นำเพื่อหนุนเสริมกระบวนสันติภาพปาตานี โดย เครือข่ายเยาวชน

21.โครงการจัดการฐานทรัพยากรชุมชนโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชารัฐ โดย เครือข่ายทรัพยากร

อ่านข่าวที่เกี่ยวข้อง

งานพัฒนาจะสร้างสันติภาพได้อย่างไร(1) รูปธรรมจากชุมชน-วัฒนธรรม-ตาดีกา-ประชาสังคม

เปิดประชุมวิชาการระดับชาติ LDI หมอพลเดชชี้ต้องฟื้นฟูชายแดนใต้ต่ออีก 10 ปี

“บทเรียน 12 ปี ประชาสังคมกับกระบวนการสันติภาพ”(1) ภาคประชาสังคมคือใคร ทำหน้าที่อะไร

“12 ปี ประชาสังคมกับกระบวนการสันติภาพ” (2) จากปี 2547 – ปัจจุบัน จากนโยบายทักษิณสู่ MARA PATANI

“12 ปี ประชาสังคมกับกระบวนการสันติภาพ” (3) กระบวนการสันติภาพและการก่อเกิด “สภาประชาสังคมชายแดนใต้”

บทเรียนและข้อเสนอจากงานพัฒนาของ ช.ช.ต.