“ปกรณ์ พึ่งเนตร” ได้ประมวลมุมมองและโมเดลว่าด้วยข้อเสนอ Autonomy ในชายแดนใต้และเปรียบเทียบข้อโดดเด่นของแต่ละมุม ทั้งยังรวบรวมคำถามอันแหลมคมต่อข้อเสนอที่ว่านี้ ซึ่งผู้ที่ผลักดัน/คัดค้านควรขบคิด

สนธิสัญญาสันติภาพในปี 1996 ก่อให้เกิดเขตปกครองพิเศษ นับเป็นความสำเร็จยิ่งใหญ่ของทั้งสองฝ่าย แต่กระนั้นนักสังเกตการณ์หลายคนก็มักมองข้ามข้อจำกัดในหนทางดังกล่าว

ถอดบทเรียนความขัดแย้งที่ไอร์แลนด์เหนือของ "เมธัส อนุวัตรอุดม" ที่ชี้ให้เ็ห็นว่ารากฐานของความไม่เป็นธรรมเป็นเหตุให้ชาวไอร์แลนด์นิยมสาธารณรัฐต้องการแยกตัวจากอังกฤษ แต่แล้วการต่อสู้อันยาวนานคลี่คลายลงได้ด้วยการที่ทางการอังกฤษเปิดพื้นที่ทางการเมืองและแก้ปัญหาต้นเหตุไปพร้อมๆ กับที่รัฐบาลริเริ่ม "พูดคุย" กับ IRA รวมทั้งสองฝ่ายเริ่มตระหนักว่าไม่สามารถ "เอาชนะ" อีกฝ่ายได้จริงๆ