ศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ (Deep South Watch – DSW) เป็นองค์กรประสานงานเครือข่ายภาคประชาสังคมและวิชาการทั้งในและนอกพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยมีต้นกำเนิดจากการเปลี่ยนแปลงและต่อยอดจากศูนย์ข่าวอิศรา สมาคมนักข่าวนักหนังสือพิมพ์แห่งประเทศไทยเมื่อกลางปี 2549 ภายใต้ภารกิจสำคัญ คือ สร้างกระบวนการเรียนรู้ความขัดแย้งและความรุนแรงในชายแดนภาคใต้โดยใช้ข้อมูลและการคิดค้นหาเหตุผลเพื่ออธิบายปรากฏการณ์จากมิติต่างๆ พร้อมทั้งทำหน้าที่เตือนภัยต่อสังคม โดยมีเป้าหมายเพื่อทำให้ความขัดแย้งและความรุนแรงที่เกิดขึ้นกลายเป็นพื้นที่สาธารณะในการเรียนรู้ของสังคม พร้อมทั้งให้สื่อมวลชน นักวิชาการ นักพัฒนาเอกชน ข้าราชการ และประชาชนทั่วไปช่วยกันเฝ้ามองปัญหาและเข้าใจปัญหาผ่านกระบวนการเรียนรู้ร่วมกัน

เรายังได้ร่วมพัฒนาระบบข้อมูลเฝ้าระวังสถานการณ์ทั้งในด้านโครงสร้างของความรุนแรง การเปลี่ยนแปลงทัศนคติและความรู้สึกของสังคมและชุมชนต่อเหตุการณ์ความรุนแรง รวมทั้งพัฒนาตัวชี้วัดการเปลี่ยนแปลงของเหตุการณ์ ในด้านโครงสร้างทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง เพื่อนำไปสู่การพัฒนาระบบฐานข้อมูลและสารสนเทศที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ความรุนแรงในชายแดนภาคใต้ให้กลายเป็นศูนย์ข้อมูลและความรู้สารสนเทศ สำหรับการเรียนรู้และค้นคว้าที่น่าเชื่อถือในวงกว้าง

ในอีกด้านหนึ่ง เราทำหน้าที่ในการสื่อสารข้อเท็จจริงจากพื้นที่และการวิเคราะห์ข้อเท็จจริงเหล่านั้นด้วยมิติอันหลากหลายในพื้นที่สาธารณะ พร้อมทั้งผลักดันให้การขับเคลื่อนเพื่อเปลี่ยนแปลงความขัดแย้งและคลี่คลายความรุนแรงให้เป็นไปในทิศทางที่นำไปสู่สันติภาพและความยุติธรรม ผ่านกระบวนการที่มีพื้นฐานจากองค์ความรู้และการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย

คณะทำงานที่เป็นแกนกลาง (Core Group) ของศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้ อันประกอบด้วยนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ชมรมแพทย์ชนบท เครือข่ายเฝ้าระวังการบาดเจ็บจากความรุนแรงในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ (VIS) ศูนย์ประสานงานวิชาการให้ความช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากเหตุความไม่สงบจังหวัดชายแดนภาคใต้ (ศวชต.) สมาคมนักหนังสือพิมพ์ภาคใต้แห่งประเทศไทย โครงการก่อตั้งมูลนิธิสื่อสารสาธารณะและคณะทำงานสนามข่าวสีแดง จะเป็นกลไกขับเคลื่อนภารกิจต่างๆ ดังกล่าวข้างต้น ผ่านกิจกรรมอันหลากหลาย อาทิเช่น งานศึกษาวิจัย งานรวบรวมสถิติเพื่อจัดทำฐานข้อมูล เวทีระดมคลังสมอง การจัดทำสื่อผ่านเว็บไซต์และบุ๊กกาซีน เป็นต้น โดยมีคณะกรรมการบริหารศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้เป็นผู้กำกับทิศทางการทำงาน โดยที่ปัจจุบันศูนย์เฝ้าระวังสถานการณ์ภาคใต้เป็นหนึ่งในองค์กรใต้ร่มของสถานวิจัยความขัดแย้งและความหลากหลายทางวัฒนธรรมภาคใต้ (Center for the Study of Conflict and Cultural Diversity in Southern Thailand - CSCC) แห่งมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี